افزایش قند خون در بدن، بیماری دیابت نامیده میشود. این بیماری انواع مختلفی دارد، ولی به طورعمده به: الف) دیابت نوع 1؛ ب) دیابت نوع 2؛ ج) دیابت بارداری،تقسیم میشود. بیش از 90% بیماران مبتلا به دیابت از نوع 2 هستند و حدود 10% از دیابت نوع 1 رنج میبرند.
بیشتر افراد مبتلا به دیابت نوع 2 بزرگسال و چاق هستند، اما دیابت نوع 1 بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده شده و باعث لاغری و ضعیف شدن بیماران میشود. دیابت بارداری به افزایش قند خون در دوره بارداری اطلاق میشود که معمولاً 4 تا 12 هفته پس از ختم بارداری بهبود می یابد.
دیابت نوع 1
انسان برای ادامهی حیات و انجام کار نیازمند انرژی است. انـرژی لازم نیز ازطریق خـوردن غذا تأمین میشود. غذا بهطور کلی شامل کربـوهیدراتها (قند، نشاسته و…)، چربیهـا (روغن و چربیها) و پروتئینها (گوشت، ماهی، مرغ و…) است.
پس از جویدن و بلعیدن، مواد غذایی وارد معده شده و به کمک اسید معده بـه ذرات کوچکتر تبدیل میشود. این ذرات بهسـوی رودهی کوچک هدایت میشـوند و از سلولهای دیوارهی رودهی کوچک جذب شده و بهطور عمده بـه شکل گلوکز وارد جـریان خـون میشونـد و بهسوی سلولهای بدن میروند. با افزایش میزان قند (گلوکز) در خـون، پانکراس تحریک شده و انسـولین ترشحمیکند. انسولین همراه بـا جـریان خـون در بدن توزیع شـده و در نقاط مشخصی روی دیوارهی سلولها قرارمیگیرد. با اتصال انسولین به دیوارهی سلولی مسیری برای ورود قند به داخل سلول ایجاد میشود و قند جهت ذخیرهشدن یا تأمین انرژی وارد سلول میگـردد. با کـاهش مقدار قند خون، پانکراس تـرشح انسولین را کمکـرده یـا متوقف میکند.
کمبود یا فقدان انسولین علت اصلی دیابت در دیابت نوع 1 (بیشتر در کودکان و نوجوانان) است. سلولهای تولیدکنندهی انسولین در پانکراس (لوزالمعده) این افراد آسیب دیده و یا کاملاً از بین رفتهاند.
اگر انسولین در بدن وجـود نداشته باشـد، قنـد وارد سلولهـا نمیشود و مقدار آن در خون افزایش مییابد. دراین صورت، سلولهـا از چربی بهعنوان منبع تأمین انرژی استفاده میکنند. مصرف چربی بـرای سلول مشکلتـر از قنـد است. سلول بـا سوزاندن چربی، انرژی مورد نیاز خـود را بـهدست میآورد و البته مواد زائدی به نام کتون نیز تولید میشود. با افزایش مقدار کتون در بدن، وضعیتی به نام کتواسیدوز بهوجود میآید. در این اوقات تشنگی، خشکی دهان، تکرر ادرار، درد شکم و درنهایت بیهوشی و اغما در بیمار رخ میدهد.
کتواسیدوز یک وضعیت اورژانس پزشکی است و بیمار در این شرایط باید به سرعت به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کند. خوشبختانه کنترل صحیح و دقیق قند خون باعث پیشگیری از کتواسیدوز میشود. اصول کلی درمان کتواسیدوز شامل تجویز مایعات و انسولین است.
علائم و نشانهها
علائم دیابت نوع 1 معمولاً شدید و ناگهانی و به شرح زیر است:
- تشنگی زیاد و نوشیدن آب بسیار (پرنوشی)،
- گرسنگی (پرخوری)،
- ادرار زیاد (پرادراری)،
- خستگی زیاد،
- کم شدن وزن بدن و لاغری،
- تاری دید.
- ادرار شبانه،
- عفونتهای مکرر،
- تأخیر در بهبود زخمها و بریدگیها
کنترل و درمان
کنترل و درمان دیابت نـوع 1 با تزریق انسولین امکانپذیر است. بیماران روزانه یک یا چند نوبت انسولین را بهصورت زیرجلدی به خـود تزریق میکننـد. این روش تزریق دردناک نیست.
نکتهی مهمی که مصرفکنندگان انسولین لازم است بدانند احتمال کاهش شدید قندخون که به اصطلاح هیپوگلیسمی نامیده میشود، متعاقب تزریق انسولین است. درصورتی که انسولین بیش از حد تزریق شود و یا خوردن یک وعده غذا فراموش شود و یا فعالیت بدنی شدیدتری نسبت به بقیهی اوقات انجام شود، مقدار قندخون بسیار کاهش یافته و احساس گرسنگی، سردرد و سرگیجه بهوجود میآید. هیپوگلیسمی درصورت عدم اقدام فوری به تشنج، عدم هوشیاری، بیهوشی و در نهایت مرگ منجر میشود.
نکته مهم: برای پیشگیری از هیپوکلیسمی، نباید فاصله تزریق انسولین و مصرف غذا از نیم ساعت بیشتر شود.
از آنجـا که سلولهـای مغز فقط از سوزاندن قنـد، انـرژی مـورد نیـاز خود را بـهدست میآورند، کـاهش شـدیـد قند خون بـرای مـدت کـوتـاهی سبب آسیب سلولهـای مغزی میشـود. این آسیب برگشت ناپذیر است.
با توجـه بـه مطالب فوق درصورت بهوجود آمـدن علایم هیپوگلیسمی، اگر بیمار هوشیار است مقداری کربوهیدرات مانند عسل، قند یا شکلات، که سریع جذب میشوند، به وی خورانده شود.
0 Comments